30 april
Een mooi slotstuk: 230 hectare nieuwe riviernatuur langs de Maas
Hoe je van een kleidepot levende natuur maakt, zie je letterlijk in de Hemelrijkse Waard langs de Maas bij Lithoijen. Hier hebben we de laatste tijd aan het slotstuk van deze natuurontwikkeling gewerkt.
Middle section
Foto: Hemelrijkse Waard in 2022 © RWS - J. v. Houdt
In 2017 werd natuurgebied Hemelrijkse Waard officieel opgeleverd. Na een grootschalige herinrichting, met onder andere een drie kilometer lange geul langs de Maas en nieuwe waterpartijen, kreeg de rivier die ooit werd rechtgetrokken eindelijk weer de ruimte. Met als resultaat: prachtige, dynamische riviernatuur die zijn gang kan gaan. Vanwege de snelheid van oplevering plaatsten we hierbij de vrijkomende klei in een tijdelijk depot langs de dijk. Nu, jaren later, is ook de ondergrond van het inmiddels voormalige kleidepot ingericht als riviernatuur.
Samen met Natuurmonumenten werken K3 Gebiedsontwikkeling en dochteronderneming Delgromij aan het allerlaatste deelgebied. Een mooi moment om te laten zien hoe een goede samenwerking en de winning van bouwgrondstoffen hand in hand gaan met natuurontwikkeling.
Een tijdelijk kleidepot als startpunt voor blijvende natuur
Het laatste stukje van de Hemelrijkse Waard was in gebruik als tijdelijk kleidepot. Maar dat was slechts een tussenstap. Door oppervlakkige kleiwinning over een oppervlakte van circa vier hectare is ondiep water ontstaan dat aansluit op de bestaande geulen. Omstandigheden die een ideale basis voor een geïsoleerd riviermoeras vormen. In totaal is zes hectare heringericht, met ruimte voor moeras, struwelen en bloemrijk grasland. Het bestaande moeras nabij de Oude Maas, dat in 2016 is aangelegd, laat al een veelbelovende ontwikkeling zien: grote waterweegbree, fonteinkruid en diverse libellensoorten hebben er al hun weg gevonden.
Jildert Hijlkema (ecoloog en gebiedsontwikkelaar bij K3): “Met de afronding van het slotstuk is een aaneengesloten natuurgebied ontstaan van maar liefst 230 hectare!”
Een rijke leefomgeving voor plant en dier
De ondiepe wateren die ontstaan, zijn meer dan een mooi landschapselement. Ze vormen een geschikt paai- en opgroeigebied voor jonge vis. Doordat het water relatief snel opwarmt, zijn ze ook ideaal voor libellen. De gevarieerde oevers bieden ruimte aan water- en moerasvogels en mogelijk zelfs aan de bever.
Gebiedseigen klei als bouwsteen
Foto: de laatste klei-ontgravingswerkzaamheden in maart 2026
De kleiwinning is niet alleen de aanleiding voor de natuurontwikkeling. Het is ook de (financiële) drager ervan. De vrijkomende keramische klei is vooral per schip vervoerd naar steenfabrieken in de regio, waar er bakstenen en dakpannen van worden gemaakt. Zo voorzien we Nederland van bouwgrondstoffen.
Ronald Waanders (projectleider Delgromij): “Een deel van de klei is dichtbij ingezet voor de aangrenzende dijkversterking in het kader van het project Meanderende Maas. Door te werken met gebiedseigen grond, vermijden we extra transport en onnodig graafwerk elders. Bovendien hebben we daarmee de omgeving zo veel mogelijk vrij van overlast gehouden.”
Veiligheid en zorgvuldige uitvoering voorop
In afstemming met waterschap Aa en Maas is afgesproken dat onder het ontwerp een kleipakket van minimaal 1,5 meter behouden blijft. Zo wordt de stabiliteit van de Maasdijk niet aangetast. Daarnaast is een zone van 75 meter langs de dijk ongemoeid gelaten. Dat is een strook die we inrichten als bloemrijk grasland. De uitvoering is gefaseerd gedaan: in korte periodes van enkele weken per jaar is gewerkt, zodat er niet continu materieel in het gebied aanwezig is.
Laatste punten op de i
Foto: nu nog 'kaal', straks volledig groen!
Het werk is inmiddels afgerond op een paar kleine dingen na. De komende weken zetten we samen met Natuurmonumenten de punten op de i. Daarna kan de natuur echt volledig haar gang gaan. We verwachten net als in het eerder ontwikkelde gebied dat de natuur het snel overneemt. Bovendien is het gebied een fijne plek om een wandeling te maken in de natuur.
Samen het landschap verder brengen
De Hemelrijkse Waard laat zien wat er mogelijk is als partijen samen één richting op kijken. K3, Delgromij en Natuurmonumenten hebben al eerder succesvol samengewerkt aan natuurontwikkeling door kleiwinning. Wetering verzorgde voor de ontgraving van het gebied. Wij bedanken alle partners voor de fijne samenwerking! Het slotstuk van de Hemelrijkse Waard wordt een prachtig eindpunt en tegelijk een nieuw begin voor de natuur die hier de ruimte krijgt om te bloeien.