Feestelijk oplevermoment in Hemelrijkse Waard

Na jaren van samenwerken, ontwikkelen en bouwen is de herinrichting van de Hemelrijkse Waard in Oijen (gemeente Oss) afgerond. In het gebied langs de Maas is de afgelopen jaren ruim 230 hectare nieuwe riviernatuur ontstaan. Met de oplevering van het laatste deelgebied komt een bijzondere gebiedsontwikkeling tot een afronding. Een ontwikkeling waarin natuur, klimaatadaptatie en gebiedseigen bouwgrondstoffen hand in hand gingen. Wat ooit landbouwgrond was, is nu een nevengeul van drie kilometer lang met plassen en ruimte voor de rivier en de natuur. 

Het laatste deel van de Hemelrijkse Waard had jarenlang een tijdelijke functie als kleidepot van 7 ha. Die opslag was echter nooit het eindbeeld. Met het afgraven van de klei kon het gebied opnieuw worden ingericht als natuur met geulenstructuur. Door de oppervlakkige kleiwinning ontstond ondiep water dat aansluit op de bestaande geulen. Zo is een gebied ontstaan met ruimte voor moeras, struwelen en bloemrijk grasland.  

De resultaten van de eerdere herinrichting nabij de Oude Maas uit 2016 zijn al zichtbaar. In eerder aangelegde delen van de Hemelrijkse Waard hebben planten als grote waterweegbree, watermunt, kattenstaart en fonteinkruid zich ontwikkeld. Ook diverse libellensoorten, bevers, ijsvogels en reeën weten het gebied inmiddels te vinden. De verwachting is dat steeds meer planten en dieren hier een geschikte plek zullen vinden. 

Foto: zadellibel

“Dit project begon al in 1999, toen Natuurmonumenten en Delgromij de ambitie hadden om langs de Maas nieuwe natuur te ontwikkelen. Vervolgens werden gronden verworven, plannen uitgewerkt en vergunningen verkregen. In 2005 kreeg die ambitie verder vorm. Wat volgde was een project dat destijds al vernieuwend was. Niet alleen natuur ontwikkelen, niet alleen klei winnen, maar beiden op een slimme manier combineren. In de jaren daarna is hier ongeveer één miljoen kubieke meter klei gewonnen. Dat leverde een bijdrage aan de bouw van tienduizenden woningen in Nederland. Minstens zo belangrijk is wat daarvoor is teruggekomen: een waardevol natuurgebied, ruimte voor de rivier, een nevengeul en een landschap dat inmiddels een vanzelfsprekend onderdeel van dit stuk bedijkte Maas is geworden.” 

Iwan Reerink, K3 Gebiedsontwikkeling 

Foto: klei-ontgraving in maart 2026

De klei uit de Hemelrijkse Waard werd benut als bouwgrondstof. Een groot deel werd per schip vervoerd naar steenfabrieken in de regio, waar er bakstenen en dakpannen van zijn gemaakt. Een ander deel werd gebruikt voor dijkversterkingen. Zo voorzien we Nederland van bouwgrondstoffen.  

Daarmee levert de klei niet alleen een bijdrage aan de bouw- en waterveiligheidsopgave van Nederland. De opbrengsten van de kleiwinning maken ook natuurontwikkeling mogelijk. Zo vormt de winning van een natuurlijke grondstof tegelijkertijd de financiële basis voor nieuwe natuur langs de Maas; het programma begon dan ook als MeerMaas. 

"De Hemelrijkse Waard laat zien dat verantwoord grondstofgebruik en natuurontwikkeling elkaar kunnen versterken. De klei uit het gebied heeft een waardevolle bestemming gekregen en maakte tegelijkertijd de inrichting van nieuwe natuur mogelijk. Dat is iets waar we samen trots op mogen zijn." 

Ronald Waanders, Delgromij

Hoewel de herinrichting nu is afgerond, is het gebied zelf nog volop in ontwikkeling. Riviernatuur is nooit af. Hoogwater, sedimentatie, planten en dieren blijven het landschap veranderen. Dat maakt de Hemelrijkse Waard tot een gebied dat in beweging blijft. Een gebied waar natuur de ruimte krijgt om haar eigen weg te vinden. Een plek waar de Maas opnieuw klei kan afzetten, waar nieuwe leefgebieden ontstaan en waar bezoekers de ontwikkeling van de natuur van dichtbij kunnen beleven.

"Wat hier is gerealiseerd, laat zien hoe je samen kunt werken aan een toekomstbestendig rivierenlandschap. Dankzij de combinatie van natuurontwikkeling en zorgvuldig gebruik van gebiedseigen grondstoffen is een gebied ontstaan dat ruimte biedt aan biodiversiteit én aan de rivier." 

Lianne Schröder, Natuurmonumenten 

Als herinnering aan het oplevermoment ontvingen de aanwezigen een bijzondere baksteen. Gebakken van klei uit de Hemelrijkse Waard zelf. Een symbool voor de ontwikkeling van het gebied: van landbouwgrond naar nieuwe riviernatuur, met ruimte voor water, natuur en toekomstige generaties.