Wormen als ‘gamechanger’ in baggerverwerking?

Traditionele ontwatering van bagger neemt veel ruimte in beslag en kost vaak veel tijd. Door wormen in te zetten, hopen we het proces te versnellen. De wormen graven gangen in de bagger, waardoor water sneller wegzakt en verdampt. Dit kan betekenen dat depots sneller beschikbaar komen voor nieuwe ladingen. Een rendabele oplossing voor de toekomst! 

Thomas Nusselein, Grondbank GMG: “Met deze proef onderzoeken we niet alleen een innovatieve techniek, maar ook een kans om onze dienstverlening duurzamer en efficiënter te maken. Als het werkt, kan dit een doorbraak betekenen voor de hele sector.” 

Thomas: “Het gaat enerzijds om het sneller drogen van de bagger. Hierdoor is in theorie minder ruimte nodig om jaarlijks dezelfde hoeveelheid bagger te drogen als voorheen. Zo gaan we duurzaam om met de beschikbare ruimte in Nederland. Daarnaast verwachten we dat de bagger zowel fysisch als chemisch verbetert. Planten spelen hierbij een belangrijke rol in de opname en vastlegging van stoffen, terwijl de wormen organisch materiaal afbreken tot voedingsstoffen en zo bijdragen aan een gezondere en beter toepasbare bodem.Daardoor zijn meer hoogwaardige toepassingen, zoals de verbetering van landbouwgronden als de aanleg van natuurlijke geluidswallen mogelijk. En kunnen we bagger nog vaker lokaal hergebruiken. Wat het overigens ook duurzamer maakt, is dat er geen machines meer nodig zijn om de bagger om te zetten tijdens het drogen. Nu zetten we tijdens het ontwateringsproces soms machines in die de bagger omscheppen om het drogen te versnellen.” 

Voor deze proef wordt een inheemse soort ingezet: tubifex-wormen. Dat zijn gewone slingerwormen wormen, een ringworm. We laten deze wormen hun werk doen in de bagger die we - in speciaal voor de proef geplaatste containers - bewaren op TOP Naaldwijk. De proef voeren we uit met lokale bagger afkomstig uit Delfland. We testen twee specifieke stromen bagger: met een hoog chloridegehalte (zout) en met veel PFAS. 

Voor beide baggerstromen zijn op de locatie in Naaldwijk drie containers geplaatst: een container zonder wormen, een met wormen en een container met wormen en vegetatie. Vegetatie helpt bij de opname van stoffen en verbetert de ontwatering. Het gaat om ongeveer 10 kilogram wormen die we inzetten voor deze proef.

Door de aanpak met twee baggerstromen elk in drie verschillende omstandigheden kunnen we goed vergelijken wat de verschillen zijn en wat daarmee het effect is. De eerste resultaten verwachten we in het voorjaar.

Foto: kweek van de wormen

De wormen worden gekweekt door de Delftse onderneming Medeina bij The Green Village (TU Delft), waar eerder al een succesvolle proef plaatsvond voor de gemeente Rotterdam. Hierbij werd 1.000 m³ schone bagger ontwaterd. Daarmee is de werking van de wormentechnologie in de praktijk al aangetoond; de huidige proef richt zich specifiek op complexere baggerstromen.  

In het voorjaar van 2025 is gestart met een grootschaligere proef in The Green Village. Een half jaar later blijkt het geheim te zitten in het geluk van de wormen. Miguel van Medeina: “Hoe gelukkiger de wormen zijn, hoe meer ze zich voortplanten en hoe meer tunnels worden gegraven. Het is mooi om te zien hoe kennis uit onderzoek nu in de praktijk wordt toegepast. Dit soort pilots zijn belangrijk om te onderzoeken hoe we een transitie van duurzame baggerverwerking op grotere schaal kunnen uitvoeren.“

In deze proef werken we samen met Hoogheemraadschap Delfland. Zij zijn ook nauw betrokken. Duurzaam omgaan met baggerstromen en het ontwikkelen van innovatieve oplossingen die bijdragen aan een circulaire economie zijn belangrijk voor hen. 

Jorg Willems van Hoogheemraadschap van Delfland: “Het is onze ambitie om niet alleen binnen Delfland de duurzaamheid te verbeteren, maar ook om te investeren in nieuwe manieren van samenwerking tussen overheid en marktpartijen. We hopen dat deze manier van samenwerken met onze partners de sector als geheel kan inspireren. Deze stap benadrukt onze inzet voor een toekomst waarin baggerwerkzaamheden een duurzaam en circulair karakter hebben.”

De proef met de wormen sluit aan bij een duurzamer en toekomstbestendiger beheer van watergangen in Delfland. Voor de zogenaamde ‘Delflandse BaggerDriehoek’ is een meerjarige samenwerking aangegaan voor het op peil houden van de waterstand in sloten, vaarten en andere wateren. Een belangrijk aandachtspunt in de samenwerking is het verduurzamen van de uitvoering. De Delflandse BaggerDriehoek bestaat uit Hoogheemraadschap van Delfland, vijf aannemers: Baars Aannemerij, De Heer land en water, Growepa, Van der Lee Bruchem en Verboon Maasland, en Grondbank GMG. 

Omdat de methode al succesvol is gebleken bij schone bagger, richt deze proef zich op de volgende stap: toepassing bij bagger met PFAS en hoge chloridegehaltes. Als dit ook werkt, kan dat grote voordelen bieden voor overheden en bedrijven die baggerspecie moeten afvoeren. Snellere ontwatering betekent minder opslagruimte, lagere kosten en een duurzamer proces. Bij Grondbank GMG blijven we zoeken naar oplossingen die niet alleen praktisch, maar ook toekomstbestendig zijn. 

Met deze proef zetten we niet de eerste stap, maar een cruciale volgende stap richting grootschalige, duurzame baggerverwerking.